ZAMEK – MUZEUM Historyczne TARNOBRZEGA.

Zamek Tarnowskich w Dzikowie, dziś główna siedziba Muzeum Historycznego Miasta Tarnobrzega, to miejsce z prawdziwą historią. XV-wieczna rezydencja zasłużonego dla Polski rodu Leliwitów stoi na wiślanej skarpie w dzielnicy Dzików i przez stulecia przechodziła kolejne metamorfozy – od obronnego dworu, przez barokową rezydencję, aż po neogotyckie muzeum. Po pożarze w 1927 roku odbudowana w stylu baroku epoki Wazów, dziś prezentuje zrekonstruowane wnętrza i kolekcje związane z rodziną Tarnowskich.

Historia zamku – od średniowiecza do czasów współczesnych

Początki zamku sięgają XIV lub pierwszych dekad XV wieku, kiedy powstał tu piętrowy, murowany z cegły dwór obronny na planie prostokąta. Ustawiony strategicznie na wiślanej skarpie, otoczony drewniano-ziemnymi umocnieniami, miał bronić przeprawy przez Wisłę. W 1522 roku budowlę kupił Jan Spytko Tarnowski od Andrzeja z Ossolina i od tego momentu na ponad cztery stulecia zamek pozostawał w rękach rodu Tarnowskich herbu Leliwa.

Rozbudowywany w XVII i XVIII wieku, w latach 1834-1836 przeszedł spektakularną metamorfozę. Według projektu Franciszka Marii Lanciego przekształcono go w rezydencję-muzeum w stylu neogotyku. Tym samym – po Puławach, Wilanowie i Lwowie – stał się jednym z pionierskich ośrodków kolekcjonerstwa i muzealnictwa w Polsce.

W grudniu 1927 roku zamek strawił pożar. Odbudowano go w stylu architektury baroku epoki Wazów, tworząc ostatnią monumentalną realizację architektoniczną w dziejach polskiego ziemiaństwa.

Po gruntownej modernizacji zakończonej w 2011 roku zamek przystosowano do funkcji muzealnej. Dziś odzyskuje dawną świetność dzięki pracom remontowo-konserwatorskim finansowanym ze środków miasta, funduszy unijnych oraz dotacji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Co zobaczysz w zamku – ekspozycje i wnętrza

Muzeum prezentuje dzieje rodziny Tarnowskich linii dzikowskiej w latach 1522-1944. Zwiedzanie zaczyna się w podziemiach zamkowych z XV i XVII wieku, gdzie czekają makiety przedstawiające kolejne etapy przekształceń budowli, wystawa archeologiczna oraz zbiory lokalnej ceramiki miechocińskiej z XVII i XVIII wieku.

Na parterze udostępniono jedenaście zrekonstruowanych pokoi, które nawiązują do przedwojennego wyglądu rezydencji. Można przejść przez kaplicę, bibliotekę, pokój hrabiego, salę wielką, łazienkę i sypialnię, a także zobaczyć pokój myśliwski oraz salonik. W komnatach rozmieszczono najcenniejsze obrazy z kolekcji Tarnowskich – choć oryginalna Kolekcja Dzikowska, słynąca z dzieł Rembrandta, Van Dycka, Tycjana czy Veronesea, nie przetrwała w całości do dziś.

W specjalnej sali prezentowany jest zbiór rzadkich rękopisów i starodruków. Można tu zobaczyć m.in. najstarszy zachowany odpis Kroniki Kadłubka. Warto wiedzieć, że przed wojną w zamku przechowywano nawet rękopis „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza oraz pamiątki po hetmanie Janie Tarnowskim, księciu Józefie Poniatowskim i cesarzu Napoleonie Bonapartem.

Konfederacja dzikowska, zawiązana 5 listopada 1734 roku w kościele klasztornym Ojców Dominikanów w Tarnobrzegu w obronie króla Stanisława Leszczyńskiego, to jedno z ważniejszych wydarzeń w dziejach Rzeczypospolitej. Konfederaci wraz z marszałkiem Adamem Tarłą gościli wówczas właśnie w zamku Tarnowskich.

Park krajobrazowy wokół zamku

Zamek otacza krajobrazowy park założony na przełomie XVIII i XIX wieku wokół dawnych obwarowań zamkowych. To znakomita oprawa dla historycznej rezydencji, a jednocześnie przyjemne miejsce na spacer. Z wiślanej skarpy rozciąga się malowniczy widok na dolinę Wisły.

Miłośnicy przyrody docenią mnogość gatunków drzew egzotycznych oraz pomnikowe lipy, jesiony i buk pospolity pamiętające najstarsze założenie ogrodowe. Wraz z XIX-wiecznymi budynkami kuchni, stajni, wozowni i ujeżdżalni park tworzył niegdyś typowe dla polskiego romantyzmu założenie pałacowo-parkowe. Wstęp do parku jest bezpłatny i bez ograniczeń – można tu przyjść na spacer nawet bez zwiedzania muzeum.

Dla kogo to miejsce?

Zamek zainteresuje przede wszystkim miłośników historii i architektury, zwłaszcza tych, którzy chcą poznać dzieje polskiego ziemiaństwa i arystokracji. Zrekonstruowane wnętrza dają wyobrażenie o tym, jak żyli hrabiowie Tarnowscy w XIX i na początku XX wieku.

Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie – muzeum organizuje warsztaty edukacyjne i wydarzenia kulturalne. Dzieci mogą być zafascynowane podziemiami zamkowymi i opowieściami o dawnych czasach. Dla osób zainteresowanych sztuką atrakcją będzie kolekcja obrazów i rzeźb związanych z rodziną Tarnowskich.

Na zwiedzanie warto przeznaczyć około 1,5-2 godzin, choć jeśli dołączyć spacer po parku, można tu spędzić pół dnia. To też dobry punkt wypadowy do zwiedzania Tarnobrzega i okolic.

Informacje praktyczne – godziny otwarcia i ceny

Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzega mieści się w dwóch lokalizacjach. Zamek Tarnowskich znajduje się przy ulicy Sandomierskiej 27 w dzielnicy Dzików. Kontakt telefoniczny: 15 823 32 32 lub 15 823 79 99.

Godziny otwarcia zamku:

• wtorek-piątek (16 kwietnia – 15 października): 10:00-18:00
• wtorek-piątek (16 października – 15 kwietnia): 10:00-16:00
• sobota-niedziela (16 kwietnia – 15 października): 12:00-18:00
• sobota-niedziela (16 października – 15 kwietnia): 13:00-18:00
• poniedziałek: nieczynne

Zwiedzanie muzeum jest odpłatne, natomiast wstęp do parku pozostaje bezpłatny. Grupy zorganizowane proszone są o wcześniejsze zgłoszenie telefoniczne.

Jak dojechać do zamku?

Z Rzeszowa do Tarnobrzega prowadzi droga krajowa nr 9 w kierunku północnym. Zamek znajduje się w dzielnicy Dzików przy ulicy Sandomierskiej. Dla osób korzystających z nawigacji GPS współrzędne to: 50°34’40.4″N 21°40’30.8″E.

Muzeum prowadzi również drugi oddział – Muzeum Polskiego Przemysłu Siarkowego, które mieści się w XIX-wiecznym Spichlerzu Dworskim przy ulicy Pawłowskiego 14. Prezentuje ono historię wydobycia siarki w Polsce i dzieje Tarnobrzeskiego Zagłębia Siarkowego. Warto połączyć zwiedzanie obu obiektów, by lepiej poznać historię regionu.